1595 Nova Zembla

Hulsius spie010bijn01ill50

Gerrit de Veer – Levinus Hulsius: De tocht van 1595: het kielhalen. Twee bemanningsleden, die huiden gestolen hebben van Nenets (Lappen), worden gekielhaald. Van de ene blijkt na het ophalen slechts een half lichaam te resten, de ander wordt nat aan land gezet.
Gerrit de Veer – Levinus Hulsius: The Journey of 1595: the keelhaul. Two crew members, who have stolen skins of Nenets (Lapps), are keelhauling. From one after getting hauled only half a body was left, the other put ashore wet.

1880 Nova Zembla – Louis Apol

Schetsboeken

Studieblad met Nenets (Samojeden), sledes, graven en een zeevogel. Rijksmuseum: Dit object behoort tot Schetsboek met 38 bladen betekend tijdens de expeditie naar Nova Zembla in 1880 (RP-T-1971-218).

Louis (Lodewijk Franciscus Hendrik) Apol (Den Haag, 6 september 1850 – Den Haag, 22 november 1936) was een Nederlands kunstschilder en behoort tot de Haagse School.
In 1880 voer hij mee op de laatste expeditie van de schoener Willem Barents naar Nova Zembla. De vele indrukken en schetsen van deze reis boden hem de rest van zijn leven veel stof voor zijn werken waaronder het panorama Nova Zembla in Amsterdam.Apol NZ 3

Louis ( Lodewijk Franciscus Hendrik) Apol (The Hague, September 6, 1850 – The Hague, November 22, 1936) was a Dutch painter and one of the Hague School. In 1880 he sailed along on the last expedition of the schooner Willem Barents to Novaya Zemlya. The many impressions and sketches from this trip offered him the rest of his life much material for his works including the panorama Nova Zembla in Amsterdam.
(Study sheets: Samoyeds, sleds, grave and a seabird).

Rusland stopt wellicht met vernietiging van nucleaire onderzeeboten

Na 20 jaar van de samenwerking inzake nucleaire veiligheid, loopt het Nunn-Lugar programma tot
zijn eind. Dit programma met financiële steun van circa $ 500 miljoen per jaar uit de VS, is een belangrijke bijdrage geweest voor de sloop van de nucleaire onderzeeboten en ontmantelen van de kernwapens in de Russische Barentszregio. Barentsobserver.com

Film Nova Zembla = Geschiedsvervalsing

Van de 3D-film Nova Zembla over de epische overwintering
van Willem Barentsz en zijn mannen had ik geen hoge verwachting. Objectief kan
ik ook niet zijn. Ik ken het verhaal goed en niet iedereen heeft met Nenets
1.000 km langs de kust van de Barentszzee bij min 30º C gereisd en contact met
de Samen op Kola.

Ik ben gevoelig
voor stereotype IJslandse landschappen en sentimenteel gedoe met een kuikentje.
Ik zie niet vaak in de winter zo’n jonge kauw. Voor De Veer is het overigens zijn tweede reis met Barentsz.

Misschien was het niet haalbaar om
op Nova Zembla zelf te filmen. Een radioactieve regisseur Reinout Oerlemans
langs de kantlijn is niet aan te bevelen en het zou zonde van die mooie Robert
de Hoog, die Gerrit de Veer speelt. Maar filmen in Noord-Rusland had toch moeten
lukken.
In zijn making off kan Oerlemans niet genoeg
superlatieven vinden om het vergelijk te trekken tussen de extreme
omstandigheden van het filmen op IJsland en Noord-Canada en de overwintering op
Nova Zembla in 1596-1597. Even vergeet hij het verschil in de beschikbare
kennis en ervaring toen en nu.
Nu ik de film
gezien heb, wordt bevestigd dat het eposverhaal historisch wordt verkracht. Reinoutje
heeft waarschijnlijk niet zitten opletten toen Isings’ schoolplaat ‘Het Behouden Huis’ in de klas werd
behandeld, maar over ‘Goede en Slechte
Tijden’
zitten dromen. Over de kwaliteit van de film laat ik me maar niet
uit. Dat hij in plaats van Willem Barentsz Gerrit de Veer als held opvoert en deze
een vriendinnetje geeft, de mooie Doutzen Kroes, is zogezegd filmische vrijheid.
Barentsz past niet in Oerlemans romantische verhaal. Die heeft al genoeg
geografische namen vernoemd gekregen en is inmiddels nagenoeg onbekend. Oelemans laat niets over van de epische
dood van Barentsz en wordt afgeraffeld ten behoeve van een vechtpartij. Na een
langdradig toneelspel duikt het reddende schip van De Rijp wel erg snel op.
Als gevolg van
het beperkte geschiedenisonderwijs in Nederland de kennis over Barentsz al
belabberd. Het is niet raadzaam de film ter vervanging van de weinige geschiedenislessen
te vertonen. De NOT-Teleac serie uit 1997 ‘Willem
Barentsz achterna’,
weliswaar niet in 3D, is zelfs beter.
In de film vaart
in 1596 er maar één schip uit. De bemanningslijst klopt niet helemaal.
Scheurbuik is de spelers niet af te zien. IJspegels zien er in mijn baard
anders uit. Echter, vooral mis ik een prominente rol voor Jan Huygen van Linschoten (ca. 1563-1611), die de basis legde voor de VOC en WIC. 400 jaar
geleden, op 8 februari 1611, overleed Van Linschoten te jong.
Het was te verwachten 
dat Oerlemans aan geschiedvervalsing zou gaan doen. Gerrit de Veer was er tenslotte al mee
begonnen, dichter Hendrik Tollens (1819) ging – voor eer en glorie van het
nieuwe koninkrijk der Nederlanden – mee verder en Oerlemans doet er nu een
ijsbergje bovenop. Maar de koopmannen van nu, zoals die van Royal Haskoning en Shell, op pad in Russisch noorden, kunnen er niet veel mee.
Natuurlijk was het
te verwachtte dat mijn stokpaardjes, zoals de ontmoetingen met de inheemse
Arctische bevolking, de diefstal van afgodsbeelden, de eerste mensen die de
overlevenden in 1597 zien en de Sami-gids, niet in beeld worden gebracht
Over ijsberen zal
ik het maar helemaal niet hebben. Na een Koninklijke première draaide de film Licht (When de Light comes, 1998), waarin in een Almeerse studio een levende ijsbeer de
aanval opent, twee weken in de bioscoop. Voor mij is een week Nova Zembla al genoeg.
De kritiek die Van Linschotens in 1601 op het reisverslag
van Gerrit de Veer had, kan Anno 2011 zo voor de film worden overgenomen: ‘Want
aensiende de schriften, die daer van uytgegeven zijn, docht my dat alsoo de
selve maer aan landt ghesmeet waren, meer tot vermakinghe des Lesers, als tot
rechte kennisse der Noordse Landen
’ (Souffrir
pour parvenir
. Blz. 120. 1998).

Zie ook: www.geschiedenis24.nl  GG. 2011.11.25 b; wijz.: 2011.11.27

Film: Nova Zembla

Vanaf 24 november 2011 in de bioscoop. 

Speelfilm / DVD
Met spanning wordt uitgekeken naar wat Reinout Oerlemans
van het heroïsche verhaal ‘De Overwintering op Nova Zembla’ in 3D heeft
overgelaten.
Een schot voor de boeg: Dat zijn film Nova Zembla –
Liefde Bevriest Nooit een verkeerd beeld van de geschiedenis geeft, ligt al
vast door het gebruik van het dagboek van Gerrit de Veer Waerachtighe
beschryvinghe van drie seylagien, ter werelt noyt soo vreemt ghehoort. Dat hij
Gerrit de Veer als held opvoert, gespeeld door de mooie jongeman Robert de
Hoog, en deze een vriendinnetje geeft, gespeeld door de mooie Doutzen Kroes, in
plaats van Willem Barentsz, is zogezegd filmische vrijheid. Barentsz had de pech
te overlijden, heeft daardoor al genoeg geografische namen gekregen en is
inmiddels nagenoeg onbekende geworden. Barentsz past niet in Oerlemans
romantische verhaal. Beter had geweest om Jan Huygen van Linschoten (ca.
1563-1611), die de basis heeft gelegd voor de VOC en WIC, een prominente rol te
geven. Overigens vraag ik me af of die een rol in de film heeft gekregen.
Oerlemans kan in zijn making off niet genoeg
superlatieven vinden om het vergelijk te trekken tussen de extreme
omstandigheden van het filmen op IJsland en Noord-Canada en de overwintering op
Nova Zembla in 1596. Even vergeet hij het verschil in de beschikbare kennis van
toen en nu.

Het is een goed moment om in een tijd van recessie een
heroïsche film uit te brengen, nu de huidige VOC-koopmannen zoals die van Royal
Haskoning en Shell, op Groenland of in Russisch noorden op pad zijn.

Ik verwacht niet dat de diefstal van heilige beelden van
de Nenets of verkrachting scenes een plaats in het verhaal voorkomen. Ook heb
ik niet gehoord dat de ontmoetingen met de Nenets of Sami zijn verfilmd en ben
dan ook benieuwd hoe de terugkeer bij de Sami op Kola zijn verbeeld. Oerlemans
had minstens de moeite kunnen nemen om bij de Nenets en Sami in Noord-Rusland
te filmen.
2011.11.11