T/m 21 oktober 2012 – BredaPhoto – Homo empathicus

Informatiecentrum in de StadsGalerij (ook bookshop),
Oude Vest 34, 4811 HT Breda
T.: 0615561729 www.bredaphoto.nl
BredaPhoto zoekt tijdens een wereldwijde crisis naar nieuw optimisme. Het gaat over de wereld van vandaag  en over die van morgen, waar ruimte is voor het ‘samen’ en niet alleen voor het ‘ik’.
Deelnemende fotografen met Arctische ontwerpen zijn onder andere:
  • Evgenia Arbugaeva: Tiksi – Siberië
  • Michiel Brouwer: Lapponesis – Sapmi – Zweden
  • Tiina Itkonen: Inughuit – Noord-Groenland
  • Yuri Kozyrev: Russia’s green exodus.
Lapponensis 
Michiel Brouwer, 1985, Nederland.
Fotografieopleiding AKV | St. Joost in Breda (2005).
22 september 2012 – Boekpresentatie Lapponensis
StadsGalerij, Oude Vest 34, 4811 HT Breda
Interview met Michiel Brouwer door Edie Peters + signeren. lapponensis.michielbrouwer.com
Brouwer verhuisde op driejarige leeftijd met zijn ouders naar een dorpje in Noord-Zweden. In 2005 keerde hij terug naar Nederland. In een Zweedse krant had hij een artikel gelezen over de Zweedse rassenpolitiek ten aanzien van de Samen (Sami) in Sapmi (Lapland). Nog voordat in Nazi-Duitsland een destructieve rassenpolitiek werd ingevoerd, had Zweden al een Rassenbiologisch Instituut dat tot in 1958 onderzoek bleef doen. Al die tijd bleef de overheid streven naar een strikte scheiding tussen de Samen en het Zweedse (of Arische) ras. In de zoektocht naar dit pure ras werden
castraties, gedwongen abortussen en grafschendingen (‘in naam der wetenschap’)
niet geschuwd. Met het project Lapponensis – the influence of Swedish race biology studeerde Brouwer in 2009 af aan de kunstacademie. Zijn onderzoek echter, was nog niet voltooid. Met een Mercedes 608 bus uit de jaren zeventig reed hij daarom tussen november 2010 en maart 2011 door het winterse Sapmi om de (hedendaagse) Samen op te zoeken en hun leven vast te leggen. Brouwer wil de uitblijvende erkenning van het lijden van een hele bevolkingsgroep blootleggen. Drie jaar later is Lapponesis een boek, in eigen beheer uitgebracht na een crowdfunding project via de website Voordekunst.nl
 
Tiksi
Evgenia Arbugaeva, 1985,
Tiksi, Siberië, Russische Federatie.
Achttien jaar na haar vertrek keert Arbugaeva naar haar geboorte-plaats Tiksi terug. Daar ontmoette zij de jonge Tanya, die haar aan
zichzelf als klein meisje doet denken. In haar serie Following the reindeer (2008) volgde zij nomadische rendierhouders. 
De kleurige beelden uit Tiksi lijken een sprookje van besneeuwde toendra’s en groen noorderlicht, waar de nieuwsgierige Tanya met haar rode muts (een eerbetoon aan de onderzoeker en ontdekkingsreiziger Jacques Cousteau, held van beiden) een rondleiding geeft. Arbugaeva toont haar geboorteplaats en hoe deze in haar herinneringen voortleeft. Maar misschien is die herinnering wel mooier dan de werkelijkheid toestaat. Haar inleidende woorden: “Er was eens een dag in Siberië, aan de oevers van de Noordelijke IJszee, toen in een kleine stad een klein meisje uit haar droom ontwaakte.
De geschiedenis herhaalt zich. In de herfst van 2012 willen ook Tanya en haar familie Tiksi verlaten.In de Sovjet-periode was Tiksi een belangrijk militair en weten-schappelijk centrum met veel inwoners. Na het uiteen vallen van de Sovjet Unie, stroomde de stad het leeg. Op jonge leeftijd vertrokken ook Arbugaeva en haar familie. 
 
Inughuit 
Tiina Itkonen,
1968, Finland.  
Itkonen maakt deel uit van de Helsinki School: een groep fotografen met een scherp oog voor esthetiek, afkomstig van de Aalto Universiteit van Helsinki.
In 1995 reisde zij voor het eerst naar Groenland en raakt gefascineerd door de Groenlandse mythe Moeder van de Zee, waarin zij de Inuit voor hun hebzucht en slecht gedrag door hen de beesten waarvan zij leven te  ontnemen. Itkonen verblijft daarna verschillende keren enkele weken in plaatsen als Qaanaaq, Moriusaq en Siorapaluk op Noord-Groenland.
Inughuit leven op het ritme van het weer en de seizoenen.
Wanneer de omstandigheden dat toestaan komen zij naar buiten om te jagen, familie te bezoeken en naar aangrenzende dorpen af te reizen. Tijdens de vier maanden per jaar waarop het werkelijk ‘dag’ is, benutten zij alle tijd die hen gegeven wordt. Uitrusten kan later, in de vier maanden ‘nacht’ die volgen.
Eindelijk is haar werk in Nederland geëxposeerd. Eerdere pogingen van Museum Volkenkunde en Arctic Peoples Alert strandde. Haar boek: Inughuit / 165 blz./ Publisher Libris, Finland 2004 / ISBN 952-91-6967-1 / jammer genoeg uitverkocht.
 
Een bijschrift invoeren

Russia’s green exodus

Yuri Kozyrev, 1963
Russische Federatie.
Lid en medeoprichter van het fotoagentschap Noor
Voor het fotoagentschap Noor bracht hij in het kader van het “klimaatveranderings-project” Russia’s green exodus, de Russische ‘terug naar het land’ beweging in beeld: mensen die ervoor kozen zich terug te trekken in de natuur, als alternatief voor een maatschappij waarin zij zich niet langer thuis voelden. Met tienduizenden keerden deze mensen zich af van consumentisme, het regeringsbeleid en de corruptie. Verspreid over Rusland wonen zij samen in communes. Al in de late jaren tachtig raakte een kleine groep Russen geïnspireerd door het traditionele bestaan van inheemse volken in Noord-Amerika (native Americans). Voorbeelden vonden zij in boeken en in romantische Marlboro reclames. Socialistische idealen raakten daarbij vermengd met religieuze retoriek. Dit tot onvrede van de overheid en de geheime diensten, maar ook van de Russisch Orthodoxe Kerk die deze groene communes tot
op de dag van vandaag blijft veroordelen.

arctica 33 – Arctic Peoples Alert

Zoals de vaste lezer van Arctica wellicht heeft gemerkt, is de Arctica kalender 2011 onder het ijs geschoten. De kalender was zo goed als af, maar dan was er wat met deze foto, dan weer met die, enz. Daarnaast vroegen andere zaken onze aandacht. Het leek ons geen goed plan nu nog een kalender uit te geven. Het verhaal dat wij met de kalender wilden vertellen over de moderne VOC-mentaliteit ten aanzien van inheemse Arctische volken, hebben we daarom omgezet in een serie artikelen.
Eeuwenlang staan Nederlanders in contact met inheemse Arctische volken. Meestal verliepen die ontmoetingen vriendelijk. Soms was er echter weinig respect en kwam het tot diefstal van godenbeelden, het ontvoeren van mensen of gewelddadige confrontaties.
Vaak wordt vergeten dat voordat in 1721 de Noorse evangelist Hans Egede voet op Groenland zette, Nederlandse walvisvaarders al ruim een eeuw de Groenlandse kusten bezochten.
Een kernvraag is: hoe kijken we terug op ons Arctische verleden zonder te moraliserend of vererend te worden? Wordt bijvoorbeeld de film Nova Zembla een onversneden heldenepos over Willem Barentsz? Of wordt het ook een film waarin de geschiedenis door de ogen van Nenets wordt verteld?
De Poolnacht van Groningen zit erop, met bewonderenswaardig veel activiteiten. Echter, ten opzichte van inheemse Arctische volken waren er verschillende respectloze momenten. Het zijn geen ‘Indianen’, ‘Eskimo’s’ of ‘Samojeden’ die op Jamal in Siberië wonen, maar Nenets, wat ‘mensen’ betekent.
Nederland wil na Schiphol en Haven Rotterdam ook de gasrotonde van Europa worden. Bij het protest tegen de opslag van Russisch gas onder Bergen, Noord Holland wordt vergeten dat ook Nenets ernstige gevolgen ondervinden door gaswinning onder de weidegronden van hun rendieren. Zoals ook wordt vergeten dat we voor nieuwe kerncentrales niet alleen volgende generaties opzadelen met radioactief afval, maar dat daarvoor ook uraniumerts gewonnen moet worden. Die mijnbouw vindt meestal op inheems grondgebied plaats. Op dezelfde wijze vergaten we in 1986 dat er Innu (Indianen) in Oost-Canada rondtrokken, toen we daar onze militaire laagvliegoefeningen hielden. Ondanks mensenrechtenverdragen en milieuregelgeving laat het Nederland van nu wederom economische belangen zwaarder wegen dan respect voor inheemse volken.
Dat heeft ook fotograaf Jeroen Toirkens met eigen ogen kunnen zien toen hij, zolang het nog kon, in twaalf jaar twaalf reizen maakte naar onder andere nomadische volken vaak Arctische gebieden voor zijn project voor zijn project NomadsLife. Dit project komt tot een (voorlopig?) eind met een overzichtstentoonstelling en het fotoboek Nomad.

Inhoud arctica 33 – winter 2010/2011
33.1  Arctic Peoples Alert
33.2  2011 Nansen-Amundsen Jaar
33.3  Nederlanders en Arctische volken
33.4  De Poolnacht van Groningen
33.5  Poolkoorts

Geplaatst 18.03.11; Gewijzigd: 11.10.2013

arctica 33 – Poolnacht van Groningen

De Poolnacht van Groningen werd gehouden van 15 november 2010 t/m 15 januari 2011.

Het was een initiatief van het Willem Barentsz Poolinstituut en C&N-Rijpma Projecten en werd ondersteund door het WWF, Blikveld en de KNNV Uitgeverij. Tijdens een groot scala aan activiteiten werd tevens het veertigjarig bestaan van het Arctisch Centrum (RUG) gevierd. Een kort verslag.
15-11 Op de opening werd veel aandacht besteed aan de activiteiten en mogelijkheden voor het Nederlandse bedrijfsleven bij de winning van gas op schiereiland Jamal in het Noordwesten
van Siberië.

18-11 In Zwolle vond het uitgestelde seminar Van wie is de Noordpool? plaats, aangeboden door de Gemeente Groningen en gesteund door VNO-NCW Noord. Geert Greving van GasTerra, secretaris stichting Project Delta Group en voorzitter van de Rusland Groep van de Dutch Trade Board, sprak enthousiast over de mogelijkheden voor de Nederlandse industrie om op Jamal via zee gas te
winnen. Volgens Greving kunnen Nederlandse ondernemers met hun innovaties de waterbange Russen goed helpen en kennis aandragen met betrekking tot permafrost. Er zouden bij Jamal alleen wat witte robben zitten (waarschijnlijk bedoelt hij jonge kleine zeehond). Tijdens zijn bezoek aan het gebied werden de oorspronkelijke bewoners, volgens Greving Indianen, er ook even bijgehaald. Die dronken bleken te zijn. Weinig respectvolle taal van de GasTerra-vertegenwoordiger en dat heb ik ook uitgesproken.

V.l.n.r.: Groenlandse les door Ole Korneliussen op de Poolmarkt; Joyce Roodnat spreekt met Bernlef; Sacha Landkroon, huisdichter RUG.

24-11 Op een bijzondere Literaire Poolnacht waren onder leiding van Joyce Roodnat bijdragen te horen van J. Bernlef, Remco Ekkers, Sacha Landkroon, Lars Saabye Christensen (Noorwegen), Sami Ailo Gaup uit Noorwegen, Groenlander Ole Korneliussen (Qivittoq) uit Denemarken. Al dan niet gereisd, (tijdelijk) woonachtig of geboren in Arctisch gebied hadden allen het Arctisch gevoel in hun oeuvre verwerkt. Opvallend was dat de bewoners het wat minder warm en romantisch ervoeren dan de (niet) bezoekers van het Poolgebied.
In het Universiteitsmuseum, dat ook de collectie van het voormalige volkenkundig museum Gerardus van der Leeuw beheert, waren voorwerpen van poolreizigers te zien. Teleurstellend was de voor kinderen bedoelde quiz over Eskimo’s. Het in deze tijd in stand houden van een verkeerde beeldvorming en naamgeving van Inuit past een Universiteitsmuseum niet. Arctic Peoples Alert mocht van het museum geen reactie op haar opmerking ontvangen. Voor de deur stond een replica van de sloep van Willem Barentsz afkomstig van het museum ’t Behouden Huys op Terschelling.
Naast de foto-expositie NomadsLife in Galerie Noorderlicht was er in het Noordelijke Scheepvaart-museum de indrukwekkende foto-expositie Faces from the Scoresby Sund van Dr. Ko de Korte te zien. In 1973-75 fotografeerde hij de inwoners. Het is schokkend te ervaren hoeveel geportretteerden mensen
inmiddels overleden bleken te zijn als gevolg van zelfmoord en ongevallen.

Replica sloep van Barentsz. Foto: Willemien Mensinga,
winnares Poolnacht fotocompititie.

14.01 Ter afsluiting vond het Poolnachtdebat plaats, voorafgaand door een seminar en een kinderdebat onder leiding van Prinses Laurentien, in het gebouw van de Gasunie: Economische exploitatie van het Noordpoolgebied: Botsende belangen?! Op het laatste moment was Leo van der Vlist (Nederlands Centrum voor Inheemse Volken) bereid gevonden om in mijn plaats wegens ziekte naar het seminar te
gaan. In het onderdeel zelfbeschikking van inheemse volken versus externe belangen wees hij in het hol van de ijsbeer onder meer op de VN-Verklaring voor Inheemse Volken en de internationaal afgesproken ILO-Code of Conduct for Multinationals.

Tentoonstellingstekst Universiteitsmuseum;
Ingang Poolmarkt, A-kerk.

In zijn presentatie belichtte hij Artikel 3 van de VN-Verklaring. Dit artikel verklaart dat inheemse volken zelfbeschikkingsrecht hebben. Op grond hiervan hebben zij het recht om vrijelijk hun politieke status te bepalen en vrijelijk hun economische en culturele ontwikkeling na te streven. Belangen van inheemse
volken botsen echter veelal met de belangen van de staat waarin zij leven maar ook met bedrijven die in hun gebieden gevestigd zijn. Inmiddels groeit er een consensus dat het recht van inspraak van de inheemse bevolking niet beperkt mag worden tot consultatie alleen. Er moet daarnaast een lokale toestemming zijn voor de toekenning van exploitatierecht. Dit wordt Free and Prior Informed Consent genoemd. Het principe van een dergelijke toestemming houdt in dat de inheemse bevolking op juiste wijze moet worden geïnformeerd over alle sociale en ecologische gevolgen van een exploitatie en de mogelijke alternatieven hiervan, voordat het project van start gaat. Op die manier zou er meer garantie moeten zijn dat de levenskwaliteit van de lokale bevolking er niet op achteruit gaat en dat zij op eerlijke wijze mee kan profiteren van de winsten op ontginning, aldus Leo van der Vlist. Onder leiding van Menno Bentveld vond het slotdebat plaats. In Zwolle sprak de GasTerra-vertegenwoordiger nog over Indianen. Tijdens het slotdebat werd eerst gesproken over Eskimo’s! Door correctie uit de zaal werd dat veranderd in Nenets. Hun leefwijze op de toendra is volgens GasTerra maar armoedig en voor hun
ontwikkeling is urbanisatie een positieve ontwikkeling.

V.l.n.r.: dir. Ammassalik Museum, Carl-Erik Holm met Ko de Korte; Poolnachtdebat; Jeroen Toirkens.

arctica 33 – Poolkoorts

Boeken, films, tentoonstellingen, etc.
Nomad 19 mrt t/m 5 jun 2011 / Jeroen Toirkens / fotodocumentaire tentoonstelling
GEMAK / Paviljoensgracht 20-24 / 2512 BP Den Haag / T: 070 3638968 / http://www.gemak.org  www.nomadslife.nl
Open: di t/m vr: 12.00-17.00 u., za + zo: 13.00-17.00 u. Toegang gratis.
19 maart
: Presentatie van het fotoboek Nomad en opening tentoonstelling. Verschillende activiteiten gedurende de tentoonstelling, waaronder een fotodocumentaire over nomadisch leven, de oudste vorm van bestaan.
22 mei 15 uur debat, gespreksleider Thijs Broer, politiek redacteur Vrij Nederland. Jeroen Toirkens legde het leven van een aantal nomadische volken vast. Daarvan stelde Wim van Sinderen, hoofdconservator fotomuseum Den Haag, een uitgebreid overzicht samen.


Nomad / Fotoboek / Jeroen Toirkens
met een essay van Jelle Brandt Corstius.
Uitgeverij Lannoo (2011) / € 39,99 / 208 blz.
ISBN: 9789020995985 / www.lannoo.be
Sinds 1999 brengt Jeroen Toirkens met zijn project NomadsLife de eeuwenoude leefwijze van nomaden in beeld, meestal in zwart/wit. Tenminste, zolang het nog kan. Twaalf jaar en elf reizen naar de meest afgelegen, vaak Arctische gebieden leverden Toirkens vele foto’s. Bijzonder is om te zien hoe niet alleen deze volken zich in die twaalf jaar ontwikkelden, maar ook hoe het fotowerk en het reizen van Toirkens zich ontwikkelde. Jelle Brandt Corstius schreef voor dit unieke fotoboek een persoonlijk verslag over de twee keren dat hij meereisde. Bijzonder is het contrast tussen zijn en Toirkens’ manier van reizen en het is verrassend hoe zijn handen ineens onder het walvisbloed zitten.
Nomadische en semi-nomadische volken leven onder vaak extreme omstandigheden in symbiose met natuur en klimaat. Niet alleen laten de foto’s zien dat veel nomaden oude tradities proberen op te pakken en zich politiek en cultureel organiseren, maar ook laten zij de keerzijde van het nomadenleven zien. Corruptie, problemen met landrechten en wijdverbreid alcoholisme hebben hun weerslag op inheemse volken. Door verstedelijking, globalisering, droogte, armoede, exploitatie, EU-invoerverbod,
vervuiling en versnelde klimaatverandering wordt het steeds moeilijker om vast te houden aan hun eigen manier van leven.
Jeroen Toirkens (1971) studeerde fotografische vormgeving aan de Koninklijke Academie voor Beeldende Kunsten in Den Haag. In 2004 en 2010 won hij prijzen bij de Zilveren Camera met foto’s uit Mongolië en Groenland.
Jelle Brandt Corstius (1978) is publicist en programmamaker (VPRO-Zomergasten, Van Moskou tot Magadan, enz.) was Trouw-correspondent in Moskou.

Arctic with Bruce Parry

DVD / ± € 39,95 / www.bbcshop.com
Op BBC2 startte in januari 2011 een vijfdelige serie waarin Bruce Parry de inheemse Arctische volken rond de Poolcirkel bezoekt. Het zijn unieke momentregistraties van een leefwijze die (dreigt uit te sterven) uitsterft. Beelden die binnenkort niet meer gemaakt kunnen worden. Met veel respect onderzoekt Parry hoe onder meer Sakha, Eveny Groenlanders, Inupiak, Samen en Gwich’in elk op hun wijze hun manier van leven in stand proberen te houden. Daarbij schuwt hij onderwerpen als walvis-, zeehondenjacht en exploitatie van grondstoffen niet. In de serie Tribe deed hij al verslag van zijn bezoek aan de Nenets op Jamal. Parry bezoekt onder meer: Qaanaaq, Maamorilik, Uummannaq op Groenland – Old Crow en Fort McMurray, Fort McKay in Canada – Murmansk, Archangelsk, Nyukhcha, Sakkyryr
Yakutsk, en Delong Valley in de Russische Federatie – Tønsvik in Noorwegen – Prins William Sound – Nome Kaktovik in Alaska, alsook Spitsbergen.
Het Belgische Canvas zendt de serie inmiddels uit. In de ondertiteling zie je dat de respectvolle woordkeuze van Parry enigszins verloren gaat. Dat belooft wat voor de Nederlandse uitzending. Het is nog niet bekend welke omroep de serie aankoopt.
Arctic /
Boek / Bruce Parry en Huw Lewis-Jones (2011) / Engels / 272 blz.
Conway Anova Books (2011) / ISBN 9781844861309 / www.anovabooks.com
Bij de BBC-serie Arctic with Bruce Parry is een dagboek verschenen van de reis langs de inheemse Arctische volken in de zomer van 2009. Ook gaat Parry inhoudelijk in op de situatie van deze verdwijnende volken in. Een aanrader.

Perspectief voor Papoea. Het verhaal van mijn leven en mijn strijd.
Autobiografie / Viktor Kaisiëpo Msn, opgetekend door Willem Campschreur (2011) € 19.50 / 272 blz. / ISBN 9789460221149  www.kitpublishers.nl
Viktor Kaisiëpo (1948-2010) vertelde in de laatste maanden van zijn leven aan Willem Campschreur zijn verhaal over de gedwongen komst naar Nederland en zijn levenslange strijd voor de rechten van de Papoea’s en daarmee voor alle inheemse volken. Gekscherend nam hij me kwalijk dat ik daaraan een extra zetje heb gegeven. Hij kon zijn verhaal niet afmaken en overleed op 31 januari 2010. Postuum tekende Campscheur zijn indrukwekkende levensverhaal in boekvorm op, wat leest alsof je Viktor hoort vertellen. Toch is het ook een handboek in de strijd voor inheemse rechten.

Nova Zembla / Film / Eyeworks Film & TV Drama / www.eyeworks.tv
Reinout Oerlemans gaat in samenwerking met Inspire Pictures een 3D-film maken over het heldenepos: de overwintering op Nova Zembla. In 1596, op zoek naar de Noordoostelijke doorvaart, strandde Barentsz in het pakijs en overwinterde met zijn bemanning op het eiland. In 1597 overleed Barentsz en werd daardoor wereldberoemd. Oelemans: ‘Dit verhaal heeft als kind al ontzettend veel indruk op me gemaakt. De overlevingsdrang, de doorzettingskracht en de onvoorstelbare heroïek. Ik heb al langer met het idee in mijn hoofd gelopen hier een speelfilm van te maken, iets dat gek genoeg nog niet eerder gebeurd was.’
Prof. Dr. Louwrens Hacquebord, directeur Arctisch Centrum RUG: ‘We hebben afgelopen zomer een geanimeerd gesprek gehad over zijn plannen. Hij wilde een beetje sparren over de belevenissen van Willem Barentsz en Jacob van Heemskerck op Nova Zembla. Maar Oerlemans moet de historie geen geweld aandoen.
De film past goed in de neo-VOC tijd ‘Op naar Jamal!’ en sluit mooi aan op het vriendschapsjaar Rusland-Nederland in 2013. Bron: 6 januari 2011, www.telegraaf.nl/prive 


Inuitkunst – schenking Van Berkel
Tot 2 mei 2011 / galerijtentoonstelling / Museum Volkenkunde
Steenstraat 1 / 2312 BS Leiden / T 071 5168 800 / www.rmv.nl

Silent Snow  op Filmfestival Movies that Matter
Documentaire / Jan van den Berg & Pipaluk de Groot (2011) / 75 min.
Theater aan het Spui / Spui 187 / 2511 BN Den Haag / T 070 346 52 72 www.silentsnow.org
27 mrt 2011 / 19.00 u. / Taco Ruighaver interviewt Jan van den Berg.
30 mrt 2011 / 17.00 u. / Ardy Stemerding interviewt Jan van den Berg.
Onthutsende documentaire waarin een jonge Inuit drie continenten bereist en de gevolgen van chemische verontreiniging voor mens en milieu onderzoekt.

Galerie Week-End
26 mrt. 2011 / 13.00-17.00 u. 27 mrt. 10.00-13.00 u.
Galerie Canuit / F.D. Rooseveltlaan 116 / 5625 PD Eindhoven
T.: 040 2415806 / http://www.canuit.com

Foto achterpagina: Paulus Larsen uit Oost-Groenland bekijkt Arctica tijdens zijn bezoek aan Museon, Den Haag op 23 november 2010 in het kader van http://www.roots2share.nl

Niet alleen …
ijsberen ijsberen …
rond de …
Noordpool…

Het ijs smelt ook onder de voeten van inheemse Arctische volken!

Geplaatst: 04.10.2013